स्तनाच्याकर्करोगात ‘ब्रेस्टकन्झर्वेशन’ (स्तनजतनकरणे) संदर्भातीलसर्वातमहत्त्वाचीआणिऐतिहासिकचाचणीम्हणजेNSABP B-06 (नॅशनलसर्जिकलअॅडजुवंटब्रेस्टअँडबॉवेलप्रोजेक्ट) होय.
डॉ. बर्नार्डफिशरयांच्यानेतृत्वाखालीलयाअभ्यासानेजगभरातीलस्तनाच्याकर्करोगाच्याउपचारांचीदिशाचबदलूनटाकली. याचाचणीपूर्वी, “हॅल्स्टेडरॅडिकलमास्टेक्टॉमी” (संपूर्णस्तन, छातीचेस्नायूआणिलिम्फनोड्सकाढूनटाकणे) हेउपचाराचेमुख्यमानकमानलेजातअसे. जास्तआक्रमकशस्त्रक्रियाम्हणजेचजास्तकाळजगण्याचीहमी, यातत्कालीनसमजुतीला B-06 चाचणीनेआव्हानदिले.
याऐतिहासिकअभ्यासाचीसविस्तरमाहितीआणिनिष्कर्षखालीलप्रमाणेआहेत:
चाचणीचेनावआणिउद्देश (Trial name and objective)
- चाचणीचेनाव: NSABP B-06.
- उद्देश:रेडिएशनथेरपीसहकिंवात्याशिवायकेलेली‘ब्रेस्ट-कन्झर्विंगसर्जरी’ (लम्पेक्टॉमी – म्हणजेचकेवळगाठकाढणे) हीआक्रमकस्तनाचाकर्करोगबराकरण्यासाठी‘टोटलमास्टेक्टॉमी’ (पूर्णस्तनकाढणे) इतकीचप्रभावीआहेका, हेनिश्चितकरणे.
अभ्यासाचीरचनाआणिसहभागी (Study design and participants)
- रुग्णांचीसंख्या:१,८५१महिलांचीनोंदणीकरण्यातआली.
- रुग्णांचेनिकष:स्टेज I किंवा II चाआक्रमक (Invasive) स्तनाचाकर्करोगअसलेल्याआणिगाठ (Tumour) ४सेमीकिंवात्यापेक्षालहानअसलेल्यामहिला.
- उपचारांचेगट (Randomised treatment arms):रुग्णांनातीनगटांपैकीएकागटातविभागलेगेले:
- टोटलमास्टेक्टॉमी:संपूर्णस्तनकाढूनटाकणे (हेत्यावेळचेमानकउपचारहोते).
- केवळलम्पेक्टॉमी:निरोगीऊतींच्यासुरक्षितअंतरासह (Clear margin) केवळगाठकाढूनटाकणे.
- लम्पेक्टॉमीआणिरेडिएशनथेरपी:गाठकाढल्यानंतरसंपूर्णस्तनावररेडिएशन (किरणोत्सर्गी) उपचारदेणे.
टीप: लिम्फनोड्सचीस्थितीतपासण्यासाठीसर्वमहिलांच्याकाखेतीलशस्त्रक्रिया (Axillary dissection) करण्यातआली.
कालावधीआणिपाठपुरावा (Duration and follow‑up)
- कालावधी:रुग्णांचीनोंदणी१९७६मध्येसुरूझालीआणि१९८०च्यादशकाच्यासुरुवातीपर्यंत (साधारणपणे१९७६-१९८४) चालली.
- फॉलो-अप (Follow‑up):याचाचणीच्यापरिणामांचा२०वर्षांहूनअधिककाळमागोवाघेण्यातआला. याचे२०वर्षांचेअंतिमनिष्कर्ष२००२मध्ये‘न्यूइंग्लंडजर्नलऑफमेडिसिन’याप्रतिष्ठितजर्नलमध्येप्रकाशितझाले.
२०वर्षांनंतरचेनिष्कर्ष (Outcomes at 20 years)
याचाचणीनेदोनअत्यंतमहत्त्वाच्याप्रश्नांचीउत्तरेदिली: जगण्याचेप्रमाण (Survival) आणिरोगपरतयेणे (Recurrence).
अ. एकंदरीतजगण्याचेप्रमाण (Overall survival)
याचासर्वातमहत्त्वाचानिष्कर्षम्हणजेतिन्हीगटांमध्ये (टोटलमास्टेक्टॉमी, केवळलम्पेक्टॉमीआणिलम्पेक्टॉमी + रेडिएशन) जगण्याच्याप्रमाणातकोणताहीलक्षणीयफरकआढळलानाही.
सोप्याभाषेतसांगायचेतर, ज्यामहिलेनेस्तनवाचवण्याचापर्यायनिवडला (रेडिएशनसहकिंवात्याशिवायलम्पेक्टॉमी), तिलापूर्णस्तनकाढूनटाकणाऱ्यामहिलेइतकीचजगण्याचीसमानसांख्यिकीयसंधीहोती (जरगाठपूर्णपणेकाढलीगेलीअसेलतर).
ब. रोगमुक्तजगणेआणिस्थानिकपुनरावृत्ती (Disease‑free survival and local recurrence)
जगण्याचेप्रमाणसमानअसलेतरी, त्याचस्तनातरोगपरतयेण्यापासून (Ipsilateral Breast Tumor Recurrence – IBTR) रोखण्यासाठीरेडिएशनथेरपीचीभूमिकाअत्यंतमहत्त्वाचीअसल्याचेयाचाचणीनेअधोरेखितकेले.
२०वर्षांच्याकालावधीत:
- रेडिएशनशिवायलम्पेक्टॉमी:सुमारे३९% महिलांमध्येत्याचस्तनातपुन्हागाठउद्भवली.
- रेडिएशनसहलम्पेक्टॉमी:केवळ१४% महिलांमध्येत्याचस्तनातपुन्हागाठउद्भवली.
थोडक्यात, मास्टेक्टॉमीमुळेरोगपरतयेण्याचाधोकाजवळजवळसंपतो, परंतुलम्पेक्टॉमीसोबतरेडिएशनदिल्यास, एकूणजगण्याच्याप्रमाणावरकोणताहीनकारात्मकपरिणामनहोता, रोगपरतयेण्याचाधोका (केवळलम्पेक्टॉमीच्यातुलनेत) लक्षणीयरीत्याकमीहोतो.
हीचाचणीक्रांतिकारककाठरली? (Why this trial was revolutionary)
- रॅडिकलमास्टेक्टॉमीचाअंत:याचाचणीनेहेस्पष्टकेलेकीस्तनाचाकर्करोगहासुरुवातीच्याकाळातचएक‘सिस्टेमिक’ (संपूर्णशरीराशीसंबंधित) आजारम्हणूनवागतो, केवळस्थानिकआजारम्हणूननाही. त्यामुळेस्थानिकपातळीवरजास्तऊती (स्नायू, त्वचा) काढल्यानेशरीरातइतरत्रपसरणाराकर्करोग (Metastasis) थांबतनाही.
- जीवनशैलीआणिशरीराचीप्रतिमा (Quality of life):यामुळेलाखोमहिलांनात्यांचेस्तननगमावताकर्करोगावरउपचारकरणेशक्यझाले, ज्यामुळेत्यांचेमानसिकआरोग्य, आत्मविश्वासआणि ‘बॉडीइमेज’ टिकूनराहण्यासमदतझाली.
- नवीनमानक:सुरुवातीच्याटप्प्यातीलस्तनाचाकर्करोगअसलेल्याअनेकमहिलांसाठी‘लम्पेक्टॉमीआणित्यानंतरपूर्णस्तनावररेडिएशन’हेउपचाराचेपसंतीचेमानक (Standard of Care) बनले.
“सिस्टर” स्टडी: मिलान I ट्रायल (The “sister” study: Milan I trial)
याअभ्यासाशीजवळचासंबंधअसलेलीदुसरीचाचणीइटलीमध्येडॉ. उम्बर्टोव्हेरोनेसीयांनीघेतली, जिलामिलान I ट्रायलम्हटलेजाते.
- रुग्ण:लहानवआक्रमकस्तनाचाकर्करोगअसलेल्या७०१महिला.
- कालावधी:१९७३ते१९८०दरम्यान.
- तुलना:यात ‘हॅल्स्टेडरॅडिकलमास्टेक्टॉमी’चीतुलना‘क्वड्रँटेक्टॉमी’ (लम्पेक्टॉमीपेक्षाथोडामोठाभागकाढणे) + काखेतीलशस्त्रक्रिया + रेडिओथेरपीशीकेलीगेली.
- निष्कर्ष:दीर्घकालीनफॉलो-अपमध्येअसेदिसूनआलेकीरॅडिकलमास्टेक्टॉमीआणिक्वड्रँटेक्टॉमी + रेडिओथेरपीघेतलेल्यामहिलांच्याएकंदरीतजगण्याच्याप्रमाणातकोणताहीफरकनव्हता.
मिलान I चेनिष्कर्ष NSABP B-06 शीजुळणारे (Concordant) होते: योग्यरेडिओथेरपीसहकेलेलीब्रेस्ट-कन्झर्विंगसर्जरीहीनिवडकसुरुवातीच्याटप्प्यातीलरुग्णांमध्येरॅडिकलमास्टेक्टॉमीइतकीचसुरक्षितआहे. हेदोन्हीअभ्यासआधुनिकब्रेस्ट-कन्झर्विंगथेरपीचेदोनमुख्यआधारस्तंभ (Twin pillars) मानलेजातात.